Jesteś tutaj: Strona główna » Szkoła » Wybitni polscy elektrycy

 

Wybitni polscy elektrycy

   

W czerwcu 2019 roku przypada 100 – lecie powstania Stowarzyszenia Elektryków Polskich – twórczej organizacji pozarządowej o charakterze naukowo – technicznym zrzeszającej elektryków polskiego pochodzenia z całego świata. Organizacja ta, działająca na rzecz społeczeństwa oraz swoich członków, dzięki otwartej formule członkostwa zrzesza zarówno inżynierów, jak i techników oraz młodych adeptów (uczniów techników i zasadniczych szkół zawodowych oraz szkół branżowych) szeroko rozumianej elektryki.
W związku z przypadającą 100 rocznicą Powstania SEP Zespół Nauczycieli Przedmiotów Zawodowych Elektrycznych przygotował cykl materiałów prezentujących sylwetki wybitnych polskich elektryków.

Profesor dr inż. STANISŁAW FRYZE (1885 – 1964)
Pionier elektrotechniki, nauczyciel i wychowawca wielu pokoleń polskiej młodzieży akademickiej. Członek Rzeczywisty PAN, profesor Politechniki Lwowskiej i Politechniki Śląskiej.

 

Wspominając postać Stanisława Fryzego można o Nim mówić jako o niezaprzeczalnej indywidualności, o prawym, rzetelnym i szlachetnym człowieku, można mówić o Jego niełatwej drodze, którą przeszedł w życiu od elektromontera do zasłużonego Profesora wyższych uczelni, niezapomnianego wychowawcy kilku pokoleń polskich elektrotechników, można w końcu również mówić o Jego działalności, jako wybitnego uczonego, jako Członka Rzeczywistego Polskiej Akademii Nauk.
Okres twórczej i bardzo owocnej pracy naukowej Profesora Stanisława Fryzego to blisko 40-letni przedział czasu. Za początek tego okresu można uznać rok 1924. W tym bowiem roku w trzech kolejnych zeszytach Przeglądu Elektrotechnicznego ukazał się po raz pierwszy cykl Jego artykułów pod wspólnym tytułem: „Nowa teoria ogólnego obwodu elektrycznego”. Była to praca doktorska, pierwsza w Polsce praca naukowa z elektrotechniki, w której autor posłużył się metodą symboliczną, stawiającą w Polsce dopiero pierwsze kroki.
Istotą tej pracy było oparcie analizy skomplikowanych obwodów elektrycznych na ich – zwanych przez Profesora Fryzego – stanach wyróżnionych. W 1934 roku Profesor Stanisław Fryze opublikował pracę syntetyzującą i zamykającą w pewnym sensie konsekwentnie rozwijaną od 1924 roku własną ogólną teorię obwodu elektrycznego. Jest to bardzo obszerna praca pod tytułem „Ogólna teoria transfiguracji obwodów elektrycznych” opublikowana w pięciu kolejnych numerach Przeglądu Elektrotechnicznego. Bogaty dorobek naukowy, unikalne prace publikowane przez Profesora Stanisława Fryzego na przestrzeni dziesięcioleci, przyniosły Mu powszechny szacunek i uznanie w środowisku.
Prezes PAN-u Janusz Groszkowski tak mówił o Profesorze Stanisławie Fryzym w 1965 roku:
„Pamiętamy Go dziś tak dobrze, jak tylko na to pozwala pamięć ludzka, zdolna zachować obraz człowieka. Jego to zasługa, potrafił bowiem na ludziach i sprawach wywrzeć wpływ głęboki, wpływ trudno poddający się niszczącemu działaniu czasu. Był wybitnym znawcą przedmiotu swej pracy badawczej, praktycznej i dydaktycznej. Był człowiekiem o umyśle niezwykle dociekliwym, krytycznym i dążącym do spożytkowania dla ludzkiego dobra poznanych praw przyrody. Miał w sobie ogrom pasji poznawczej, która udzielała się kolegom i uczniom. I miał tyleż samo zrozumienia dla potrzeb życia wobec nauki.”

Profesor Stanisław Fryze w 1989 roku uzyskał pośmiertnie godność Członka Honorowego Stowarzyszenia Elektryków Polskich. W celu upamiętnienia Jego zasług dla rozwoju polskiej elektryki uchwałą Zarządu Głównego SEP w dniu 25 listopada 1999 r. został ustanowiony Medal im. Profesora Stanisława Fryzego. Medal ten przyznawany jest członkom SEP, pracownikom nauki, nauczycielom akademickim lub szkół średnich inżynierom i technikom oraz instytucjom, szkołom lub organizacjom za wyróżniającą się działalność naukową i dydaktyczną w dziedzinie szeroko rozumianej elektryki.
We wrześniu 2015 roku uchwałą Zarządu Głównego Stowarzyszenia Elektryków Polskich Medal im. Profesora Stanisława Fryzego został nadany Zespołowi Szkół Mechaniczno – Energetycznych im. Tadeusza Kościuszki w Olsztynie, w uznaniu zasług w kształceniu nowych kadr technicznych dla potrzeb rynku lokalnego i unijnego, a także propagowanie wśród uczniów postępu technicznego i nowoczesnych technologii w zakresie elektryki i elektroniki.

W opracowaniu wykorzystano materiały z publikacji „Stanisław Fryze (1885 – 1964). Pionier elektrotechniki. Nauczyciel i wychowawca wielu pokoleń polskiej młodzieży akademickiej” wydanej przez SEP Odziały Gliwicki i Zagłębia Węglowego oraz Centralną Komisję ZG SEP.


Prof. dr hab. inż. JAN HENRYK OBRĄPALSKI (1881- 1958)
Wspaniały naukowiec, wybitny organizator życia gospodarczego na Górnym Śląsku. Współorganizator Politechniki Śląskiej, kierownik Katedry Energetyki, twórca specjalności elektroenergetyka na Wydziale Elektrycznym. Pionier polskiej elektrotechniki przemysłowej. Autor pierwszej w kraju książki z zakresu gospodarki elektroenergetycznej. W okresie okupacji przewodniczący konspiracyjnego zespołu elektryfikacji Polski w obecnych granicach.

Absolwent Wydziału Mechanicznego Instytutu Technologicznego w Petersburgu oraz Politechniki Berlińskiej. Pracę zawodową rozpoczął w 1908 r. w firmie Siemens w Sosnowcu, jako inżynier przy montażu maszyn i urządzeń elektrycznych, w prowadzonej w tym okresie na dużą skalę (jak na ówczesne warunki) elektryfikacji ciężkiego przemysłu, przede wszystkim kopalń i hut. Profesor Jan Henryk Obrąpalski był jednym z delegatów na zjeździe założycielskim Stowarzyszenia Elektryków Polskich w 1919 roku. W latach 1923-1926 był członkiem Komisji Elektryfikacji Polskiego Zagłębia Węglowego, która opracowała memoriał dla Wydziału Elektrycznego Ministerstwa Robót Publicznych, stanowiący podstawę do późniejszej elektryfikacji Zagłębia. Brał również udział w pracach Polskiego Komitetu Energetycznego i Polskiego Komitetu Normalizacyjnego. Od 1935r. działał w Centralnej Komisji Normalizacji Elektrycznej (CKNE),
a w 1939r. został jej przewodniczącym oraz przewodniczącym Komisji Redakcyjnej, która miała szczególne znaczenie, gdyż jej zadaniem było poddawanie ocenie merytorycznej i redakcyjnej każdej normy opracowanej w komisjach fachowych.
W 1924 roku Profesor Jan Obrąpalski rozpoczął na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej trwającą 35 lat działalność dydaktyczną, obejmując wykłady z elektrotechniki górniczo-hutniczej i napędów, jako przedmiotu uzupełniającego w Katedrze i  Zakładzie Urządzeń Elektrycznych prof. Stanisława Odrowąża-Wysockiego. W 1928 roku został docentem, a w roku akademickim 1929/1930 uzyskał habilitację, piątą z kolei, na Wydziale Elektrycznym, uzyskując prawo „Venia docendi” (zezwolenie na wykładanie). Po zakończeniu II wojny światowej w 1946r. został profesorem kontraktowym na Wydziale Elektrycznym Politechniki Śląskiej w Gliwicach i zorganizował pierwszą w Polsce Katedrę Energetyki, zajmującą się zagadnieniami gospodarki elektroenergetycznej. W roku akademickim 1947-1948 był prodziekanem Wydziału Elektrycznego, a  w 1948r. został profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem Katedry Energetyki. W 1956r. otrzymał nominację na profesora zwyczajnego i został kierownikiem Katedry Elektryfikacji Zakładów Przemysłowych powstałej z połączonych katedr Energetyki i Napędu Elektrycznego. W latach 1957-1958 brał czynny udział w pracach Komitetu Elektryfikacji Polski PAN, gdzie był członkiem prezydium, w pracach Państwowej Rady Energetycznej i wielu innych. Pracując w przemyśle i na Politechnice wychował wielu wybitnych inżynierów. Studenci, którzy słuchali wykładów Profesora, wspominają, że wykładał jasno, zrozumiale, posługując się piękną polszczyzną, w tempie umożliwiającym zrobienie notatek. Unikał teoretycznych zawiłości, ale żądał zrozumienia fizykalnej strony zjawiska.
Dorobek publikacyjny Profesora Jana Henryka Obrąpalskiego obejmuje ponad trzydzieści artykułów drukowanych w latach 1925-1938 w Przeglądzie Elektrotechnicznym, „Techniku” i „Technice Cieplnej”, sprawozdaniach i pracach Polskiego Komitetu Energetycznego, a ponadto siedem książek, z których „Elektryczne maszyny wyciągowe” i „Gospodarka energetyczna” doczekały się 3 wydań.
W uznaniu zasług dla rozwoju polskiej energetyki Profesor Obrąpalski w 1937 roku odznaczony został Krzyżem Kawalerskim orderu Polonia Restituta , a w 1959 roku uzyskał pośmiertnie godność Członka Honorowego Stowarzyszenia Elektryków Polskich. W 2006 roku uchwałą XXXIII Zjazdu Delegatów SEP ustanowiono Medal im. Profesora Jana Obrąpalskiego , który nadawany jest członkom SEP oraz innym osobom za wybitną, twórczą pracę w dziedzinie elektryki, jak również za zasługi, osiągnięcia i działalność na polu naukowym, technicznym, pedagogicznym, zawodowym lub społecznym w każdym z działów lub specjalności elektrycznej.

W opracowaniu wykorzystano materiały z publikacji Wydziału Elektrycznego Politechniki Śląskiej w Gliwicach (Instytut Elektroenergetyki i Sterowania Układów), wydanej przez SEP Odziały Gliwicki i Zagłębia Węglowego oraz Centralną Komisję ZG SEP.


Profesor inż. ALFONS HOFFMANN (1885-1963)
Pionier i współtwórca polskiej elektroenergetyki, utalentowany racjonalizator, budowniczy elektrowni wodnych, sieci elektrycznych i fabryki urządzeń grzejnych w Gródku, budowniczy pierwszego polskiego systemu elektroenergetycznego (Gródek – Toruń – Gdynia). Działacz społeczny, działacz państwowy w II RP, profesor Politechniki Gdańskiej, propagator energetyki wodnej.

Studiował w Königliche Technische Hochschule zu Danzig od 1905. Dyplom inżyniera elektryka otrzymał na Wydziale Maszynowym i Elektrotechnicznym (1911). Praktykę zawodową zdobył w przemyśle niemieckim w zakładach Garbe-Lahmeyer i Siemens-Schuckert w Akwizgranie (1911-13, 1918-19) oraz w Berlinie (1913-14, 1916-17) i na Pomorzu w Koronowie (1914-16).
Profesor inż. Alfons Hoffmann był niezwykle barwną postacią, przez całe życie wiele czasu i serca poświęcał pracy w organizacjach społeczno – zawodowych. Od czasów studenckich czynnie wspierał polskość, propagując język, muzykę i folklor polski. Jako student drugiego roku dyrygował chórem Lutnia w Gdańsku. Zakładał ogniska śpiewacze w Kartuzach, Wejherowie i Gdańsku. Kształcił dyrygentów w terenie. Przy chórze Lutnia założył Polski Komitet Kostiumowy zaopatrujący teatry ludowe w polskie stroje regionalne i historyczne (siermięgi, kontusze, i stroje góralskie). Zorganizował Gdański Związek Kaszubskich Kół Śpiewaczych , przekształcony w Pomorski Związek Kół Śpiewaczych . Organizował przedstawienia teatralne, koncerty i występy z polskimi tańcami narodowymi. W 1907 roku został przewodniczącym polskiego kółka studenckiego i członkiem Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego Sokół. W 1917 roku był współorganizatorem Berlińskich Obchodów 100-lecia Śmierci Tadeusza Kościuszki , a na zlocie Gniazd Sokolich w Berlinie w 1918 roku kierował pokazem tańców polskich w wykonaniu 100-osobowego Zespołu. Pracując w Akwizgranie dojeżdżał do polskich towarzystw śpiewaczych w Westfalii. W Berlinie uczestniczył w pracach polskiego chóru “Harmonia” oraz wykładał matematykę, fizykę i elektrotechnikę w Polskim Towarzystwie Przemysłowców i Stowarzyszeniu Metalowców. Organizował dokształcające kursy zawodowe dla polskich elektrotechników. Profesor inż. Alfons Hoffmann od 1918 roku organizował polską administrację Pomorza. Jako członek Podkomisariatu Naczelnej Rady Ludowej działał na rzecz przyłączenia Pomorza i Gdańska do Polski. Wchodził także, z ramienia Polski w skład komisji ustalającej granicę między Polską, a Wolnym Miastem Gdańskiem.
W 1918 roku Profesor inż. Alfons Hoffmann wstąpił do Stowarzyszenia Techników w Poznaniu. Założył Toruńskie Koło SEP (1921 r.) i był jego pierwszym prezesem (1921-31). W 1924 r. koło SEP przekształciło się w Oddział , a Alfons Hoffmann został jego pierwszym prezesem. Już w roku 1923 został członkiem Zarządu Głównego SEP. Podczas V Walnego Zgromadzenia Stowarzyszenia Elektryków Polskich w 1933 r. w Warszawie, połączonego z XV Zjazdem Elektrotechnicznego Czechosłowackiego Związku, gościł 300 uczestników w Elektrowni Gródek. Był prezesem Stowarzyszenia Elektryków Polskich (w latach 1937-1938) oraz wiceprezesem (w latach 1938-1939).
Od 1920 r. Profesor inż. Alfons Hoffmann projektował i budował elektrownie oraz sieci elektroenergetyczne, stworzył połączony system elektroenergetyczny Pomorza i Poznańskiego (Wielki Program Gródka), elektryfikował Gdynię, wprowadzał pionierskie rozwiązania techniczne, np. prace pod napięciem. Promował korzystanie z energii elektrycznej poprzez produkcję sprzętu grzejnego i prowadzenie szkoleń. Dla budowanych linii przesyłowych 60 kV opracował i opatentował izolator wiszący, produkowany przez fabrykę porcelany w Ćmielowie. Osprzęt sieciowy, izolatory i przewody były poddawane próbom mechanicznym i elektrycznym w zbudowanych przez niego i doskonale wyposażonych laboratoriach wysokich napięć i wytrzymałości materiałów, z generatorem probierczym do 50 000 kV. Około 1935 roku, po raz pierwszy w kraju wprowadził pracę pod napięciem w liniach 60 kV, przy wymianie uszkodzonych izolatorów. Ponadto był wielkim propagatorem grzejnictwa elektrycznego i stosowania energii elektrycznej
w gospodarstwach domowych. W latach 1932-33 pod jego kierownictwem zbudowano w Gródku Fabrykę Grzejników Elektrycznych o doskonałej jakości, która produkowała kuchenki domowe, bojlery, grzejniki i żelazka elektryczne oraz duże kuchnie elektryczne, np. do statków pasażerskich takich jak m/s Sobieski.
Po zakończeniu wojny, od 1945 roku Profesor Alfons Hoffmann kierował odbudową elektrowni wodnych Bielkowo i Łapino na Raduni oraz w Dychowie na Bobrze. Kształcił kierowników i maszynistów siłowni wodnych całej Polski na kilkutygodniowych kursach w Żurze i Straszynie, m. in. z zakresu budowy turbin wodnych i hydrologii. Przy odbudowie kraju pracował tylko do roku 1949. Odsunięty od tych działań ze względów politycznych, znalazł pracę na Politechnice Gdańskiej u prof. Kazimierza Kopeckiego, który chętnie zatrudnił swego dawnego dyrektora. W latach 1949 – 1955 Profesor Hoffman wykładał tam Elektrownie wodne, Sieci elektryczne i Grzejnictwo .
W latach 1955 – 1958 pełnił funkcję generalnego projektanta w Biurze Studiów Gospodarki Wodnej PAN oraz kierownika Zakładu Konstrukcji Wodnych i Śródlądowych w Instytucie Budownictwa Wodnego PAN, gdzie w roku 1957 uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego. Po przejściu na emeryturę (w 1958 roku) nadal był czynny zawodowo. Opracował m.in. koncepcję ogrzewania akumulacyjnego dla odbudowującego się zamku-muzeum w Malborku. Dla Hydroprojektu-Warszawa opracował kataster teoretycznych zasobów sił wodnych w Polsce, a wraz z synem Marianem (specjalistą w dziedzinie energetyki wodnej) — kataster technicznych zasobów wszystkich większych krajowych rzek . Wystąpił także z koncepcją budowy elektrowni szczytowo-pompowej na Jeziorze Żarnowieckim — Elektrownia Wodna Żarnowiec zrealizowana w latach 1973-83, ma moc 716 MW i jest największą w Polsce elektrownią szczytowo-pompową.
Za swoje wybitne zasługi w pracy na rzecz rozwoju polskiego systemu elektroenergetycznego Profesor inż. Alfons Hoffman został uhonorowany następującymi odznaczeniami : Złotym Krzyżem Zasługi (1925r.), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1961r.), Złotą Odznaką Honorową Stowarzyszenia Elektryków Polskich, Złotą Odznaką Honorowa Naczelnej Organizacji Technicznej, Złotą Odznaką Miasta Gdańska . W 1961 roku otrzymał także
tytuł członka honorowego SEP.
W celu upamiętnienia Jego zasług dla rozwoju polskiej energetyki, uchwałą Zarządu Głównego SEP w 2004 r. został ustanowiony Medal im. Profesora Alfonsa Hoffmanna. Medal ten przyznawany jest członkom SEP, pracownikom nauki, nauczycielom akademickim lub szkół średnich inżynierom i technikom oraz instytucjom, szkołom lub organizacjom za wyróżniającą się działalność naukową i dydaktyczną w dziedzinie szeroko rozumianej elektryki. Decyzją Zarządu Głównego SEP rok 2015 ustanowiono Rokiem prof. Alfonsa Hoffmanna.

 

W opracowaniu wykorzystano materiały ze zbioru autorstwa Andrzeja Maruszaka:
1. Tadeusz Domżalski: „Profesor inż. Alfons Hoffmann (1885-1963)”. INPE № 68-69 rok XI maj-czerw.2005, ISSN 1234-0081, ss. 91-99.
2. Tadeusz Domżalski: „W hołdzie Profesorowi Inżynierowi Alfonsowi Hoffmannowi”. 100-lecie Wydz. EiA Polit. Gdańskiej, 2005.
3. Zbigniew Białkiewicz, T. Domżalski: „Profesor Alfons Hoffmann (1885-1963)”. 100-lecie Wydz. EiA Polit. Gdańskiej, 2005.
4. Lidia Zuba: „Życiorys i działalność Prof. Inż. Alfonsa Hoffmanna”. 100-lecie Wydz. EiA Polit. Gdańskiej, 2005.
5. Józef Borzyszkowski: „Prof. Inż. Alfons Hoffmann – działacz społeczny i niepodległościowy Pomorza”. 100-lecie Wydz. EiA Polit. Gdańskiej, 2005.
6. Redakcja: „Prof. inż. Alfons Hoffmann”. Energetyka Wodna. http://agroenergetyka.pl, dostęp 15/7/2015.


KAROL FRANCISZEK POLLAK (1859 – 1928 )
Elektryk, przedsiębiorca i wynalazca nazywany Polskim Edisonem, pionier polskiego przemysłu akumulatorowego.

Był synem pochodzącego z Moraw oraz osiadłego w Sanoku drukarza, księgarza i wydawcy Karola Pollaka i Marii, z domu Zaręba.
Właściwie nazywał się Franciszek Karol Pollak, jednak używał imienia Karol. Uczył się w Sanoku, Stryju i Lwowie, wykazując duże uzdolnienia techniczne. W latach młodości pracował wykonując instalacje elektryczne. W 1883 roku rozpoczął pracę w laboratoriach brytyjskiej firmy The Patent Utilisation Co. Już w tym
okresie skonstruował i opatentował kilka wynalazków. W 1885 studiował elektrotechnikę na Politechnice w Berlinie – Charlottenburgu.

W Berlinie Karol Pollak przez kilka lat prowadził fabrykę sprzętu elektrotechnicznego G. Wehr Telegraphen-Bau-Anstalt, a następnie powrócił do Wielkiej Brytanii w celu eksploatacji swoich patentów, które przekazał pod zanglicyzowaną formą swojego imienia, jako „Charles Pollak”. W 1886 roku został dyrektorem
paryskiego przedsiębiorstwa eksploatującego tramwaje elektryczne jego pomysłu. Równocześnie pracował nad budową akumulatorów, co przyniosło mu
duże sukcesy i rozgłos. Założył fabryki akumulatorów Accomulatoren-Werke System Pollak we Frankfurcie nad Menem oraz w Liessing w Austrii, również inne firmy produkowały akumulatory na jego licencji. Prezentował akumulatory na Powszechnej Wystawie Krajowej we Lwowie w 1894, podczas której otrzymał dyplom honorowy. W 1899 roku założył własne laboratorium i prowadził dalsze badania. Karol Franciszek Pollak miał imponujący dorobek wynalazczy, na swoje wynalazki uzyskał łącznie 98 patentów (amerykańskich, angielskich, austriackich, francuskich, niemieckich i szwajcarskich). Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1922 roku powrócił do kraju i w 1923 roku założył w miejscowości Biała fabrykę akumulatorów, która istnieje do dziś. Firma rozpoczęła działalność pod nazwą Polskie Towarzystwo Akumulatorowe, a współzałożycielem przedsiębiorstwa był profesor Ignacy Mościcki, późniejszy prezydent Polski, Karol Pollak był jego pierwszym dyrektorem.

Jego liczne wynalazki dotyczą różnych dziedzin, są wśród nich napędy elektryczne, opracowanie maszyny drukarskiej do druku w kolorze i rodzaj mikrofonu. Główna działalność dotyczyła jednak chemicznych źródeł energii – ogniw galwanicznych i akumulatorów elektrycznych. Skonstruował także prostowniki komutatorowe i elektrolityczne. Jako pierwszy zaproponował w 1895 roku zastosowanie prostowniczego układu mostkowego. W 1896 roku Karol Pollak wynalazł również kondensator elektrolityczny. Posiadał także patent na produkcję akumulatorów ołowiowo-kwasowych.
W uznaniu zasług dla działalności i wkładu w rozwój elektrotechniki światowej Karol Franciszek Pollak w 1924 roku otrzymał tytuł doktora honoris causa Politechniki Warszawskiej. Odznaczony został także Krzyżem Oficerskim Orderu Polonia Restituta.

Układ prostownika mostkowego z patentu Karola Pollaka

Akumulator konstrukcji Karola Pollaka

 

W opracowaniu wykorzystano materiały z publikacji prof. Stanisława Odrowąża Wysockiego oraz dr inż. Piotra Szymczaka.


Józef Herman Osiński (1738-1802)
Polski duchowny katolicki, który w zakonie pijarów przybrał imię Kazimierz, nazywany pierwszym elektrykiem polskim, pionier techniki odgromowej, pedagog, autor i tłumacz wielu prac z zakresu fizyki, chemii oraz metalurgii, zajmował się również botaniką, pionier fizjologii roślin w Polsce.

Urodzony 4 marca w Dobrzykowie koło Płocka. Do zakonu Pijarów wstąpił w 1755 roku, nowicjat odbył w Podolińcu. W latach 1757-60 studiował nauki humanistyczne w sławnym Kolegium Pijarskim w Rzeszowie oraz logikę i filozofię w Międzyrzeczu Koreckim. Po studiach został nauczycielem poetyki w Międzyrzeczu oraz w Warszawie. W latach 1764-65 ksiądz Osiński odbył w Warszawie studia teologiczne.
W 1768 roku wyjechał za granicę jako opiekun młodocianego Stanisława Sołtyka, późniejszego senatora oraz marszałka Sejmu Księstwa Warszawskiego, z rekomendacji wykładowcy fizyki, matematyki i filozofii w Collegium Nobilium, prowincjała zakonu Pijarów – Antoniego Wiśniewskiego, który w roku 1752 założył pierwszą w Polsce pracownię fizyki doświadczalnej. W Wiedniu oraz Paryżu zgłębiał tajniki najnowszej wiedzy z dziedziny fizyki, chemii i botaniki. Jego ówczesny podopieczny – Stanisław Sołtyk – wspominał po śmierci ks. Osińskiego, że jego opiekun podczas tych studiów „Po kilka dni z pokoju nie wychodził, odzieży nie odmieniał, prawie bez pokarmu dni i noce na nauce trawił…”.
Po powrocie do Warszawy ks. Józef Herman Osiński wykładał filozofię i matematykę w Collegium Nobilium przedstawiając ostatnie osiągnięcia tych nauk i najnowsze instrumenty fizyczne. Jesienią 1783 został wybrany na konsultora polskiej prowincji pijarów, a następnie został superiorem domu (1787-79) i rektorem Szkoły Pijarskiej w Łomży (1790-92).
W 1779 roku ks. Osiński zorganizował pierwszą w Warszawie szkolną pracownię chemiczną i wykłady publiczne z bezpłatnymi pokazami doświadczeń fizycznych. Treść tych wykładów – na wysokim poziomie naukowym – odpowiadała treści Jego książki pod tytułem „Fizyka doświadczeniami stwierdzona”, napisanej na podstawie prac E. Mariotte’a (w zakresie mechaniki), I. Newtona (w dziedzinie optyki) i B. Franklina (w dziedzinie elektryczności). Był to nowoczesny podręcznik fizyki z obszernym rozdz. IV poświęconym elektryczności, magnetyzmowi oraz galwanizmowi. Zarówno w książce jak i w wykładach Józef Herman Osiński uwzględniał praktyczne zastosowania wykładanej wiedzy – objaśniał np. zasady działania pomp, urządzeń stosowanych w młynach, tartakach itp. Jego „Fizyka doświadczeniami stwierdzona” znalazła zastosowanie tylko w niektórych szkołach, ponieważ nie została zatwierdzona jako podręcznik szkolny w wyniku niechęci części członków Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych i Komisji Edukacji Narodowej do szkolnictwa pijarskiego.
Ks. Józef Herman Osiński napisał również pierwszy polski podręcznik z dziedziny metalurgii żelaza (opracowany na podstawie literatury francuskiej) pod tytułem: „Nauka o gatunkach i szukaniu rudy żelaznej”. Podręcznik ten dostarczał wiedzy na temat wydobywania i wstępnej przeróbki rud, techniki otrzymywania wysokich temperatur oraz budowy i eksploatacji urządzeń wielkopiecowych. W kolejnej książce pod tytułem „Opisanie polskich żelaza fabryk” przedstawił charakterystykę i atlas 48 gatunków rud żelaza, ułożył „tabelę generalną pieców wielkich w Koronie i na Litwie tudzież dymarek”, opisał 10 fabryk żelaza, podał przegląd literatury dotyczącej rozmieszczenia złóż rudy i jej eksploatacji oraz bardzo przydatny słownik górniczo-hutniczy obejmujący 164 hasła. Za to dzieło i za podręcznik fizyki został odznaczony przez króla Stanisława Augusta złotym medalem Merentibus.
W następnym dziele pt.: „Gatunki powietrza odmienne od tego, w którym żyjemy”, z dziedziny botaniki i dzisiejszej chemii, ks. Osiński przedstawił stan ówczesnej wiedzy o gazach oraz wyniki własnych badań nad zachowaniem roślin w środowisku niektórych gazów, a także mechanizm regeneracji powietrza przy pomocy roślin zielonych.
W roku 1784 Józef Herman Osiński wydał pierwszą książkę z elektrotechniki w Polsce pod tytułem: „Sposób ubezpieczający życie i majątki od piorunów”, za którą otrzymał złoty medal od króla Stanisława Augusta. Książka ta dostarczała wskazówek, jak należy konstruować i zakładać piorunochrony oraz przedstawiała poradnik ratowania osób porażonych piorunami. Ówczesny biskup płocki Michał Poniatowski zalecił duchowieństwu instalowanie takich piorunochronów w podległej mu diecezji. Pierwszy piorunochron założono w Warszawie w 1778 roku, a były to czasy kiedy wierzono, że biciem w dzwony można ustrzec się od skutków wyładowań atmosferycznych. Ks. Osiński był również autorem broszury pod tytułem: „Robota machiny powietrznej pana Mongolfier” podchwytując zainteresowanie społeczeństwa polskiego aeronautyką i pierwszymi lotami balonów. W broszurze tej objaśnił zasady budowy i lotu balonów.
Ks. Józef Herman Osiński zmarł w Warszawie 13 marca 1802 roku. Do końca życia zajmował się badaniami fotosyntezy u roślin zielonych oraz śledził rozwój fizyki i chemii.
Na mocy uchwały Zarządu Głównego Stowarzyszenia Elektryków Polskich ks. Józef Herman Osiński był patronem SEP w 2018 roku.

W opracowaniu wykorzystano materiały z następujących publikacji:
[1 ] Świstuń F., Kronika gimnazyum rzeszowskiego /w:/ Sprawozdanie dyrekcyi c.k. Wyższego Gimnazyum w Rzeszowie za r. szk. 1885/6, Rzeszów 1886,
[2] Swieboda J., Collegium Ressoviense w życiu Polaków 1658-1983, Rzeszów 1983; [3] Adamowski M., Ruch niepodległościowy w I. państwowym gimnazjum im. ks. St. Konarskiego w Rzeszowie w latach 1800-1920 (zarys) /w:/ Sprawozdanie Dyrekcji I. Państwowego Gimnazjum za r. szk. 1935/36, Rzeszów 1936, s. V;[4] Ochenduszko T., Jakubowski Z., Kisiel R., Dzieje I Gimnazjum w Rzeszowie; [5] Taff J.H., Ks. Józef Herman Osiński – w gronie pijarów, Zeszyty Naukowe Wydziału Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdańskiej Nr 44; [6] Ochenduszko T., Kolegium pijarskie w Rzeszowie w okresie pobytu w nim Józefa Hermana Osińskiego, Zeszyty Naukowe Wydziału Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdańskiej Nr 44; [7] Masłowski G., Wkład Józefa Hermana Osińskiego w rozwój ochrony odgromowej w Polsce, Zeszyty Naukowe Wydziału Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdańskiej Nr 44.


Profesor dr hab. inż. Andrzej Witold Sowa (1951 – 2013)
Elektrotechnik, specjalista w zakresie kompatybilności elektromagnetycznej i techniki wysokich napięć, wybitny naukowiec, wielki autorytet w swojej dziedzinie, zarówno w kraju, jak i za granicą oraz ceniony wykładowca, kierownik Katedry Telekomunikacji i Aparatury Elektronicznej Wydziału Elektrycznego Politechniki Białostockiej.

W latach 1969-1974 odbył studia na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej, które ukończył uzyskując tytuł magistra inżyniera w dziedzinie elektrotechniki, specjalność automatyka. Stopnie doktora nauk technicznych i doktora habilitowanego uzyskał również w Politechnice Warszawskiej, odpowiednio w latach 1979 i 1992. Ukoronowaniem jego kariery naukowej było nadanie mu tytułu profesora zwyczajnego 24 października 2012 roku.

W początkowym okresie swoich badań naukowych profesor Andrzej Sowa prowadził opracowania analityczne i badania laboratoryjno-terenowe dotyczące oddziaływania szybkozmiennych impulsów elektromagnetycznych na rozbudowane systemy elektroniczne. Re­zul­ta­tem tych prac było opra­co­wa­nie roz­pra­wy dok­tor­skiej pt.: „Me­to­dy wy­zna­cza­nia uda­rów pro­bier­czych do od­twa­rza­nia na­ra­żeń ukła­dów ste­row­ni­czych prze­pię­cia­mi in­du­ko­wa­ny­mi po­cho­dze­nia at­mos­fe­rycz­ne­go”. W la­tach 1979-1992 pro­fe­sor Sowa pro­wa­dził ba­da­nia te­re­no­we w obiek­tach rze­czy­wi­stych, ba­da­nia la­bo­ra­to­ryj­ne oraz ana­li­zy teo­re­tycz­ne, któ­rych celem było opra­co­wa­nie zasad wy­zna­cza­nia roz­pły­wu prą­dów pio­ru­no­wych w urzą­dze­niach pio­ru­no­chron­nych i prze­wo­dzą­cych ele­men­tach kon­struk­cji róż­no­rod­nych obiek­tów bu­dow­la­nych, okre­śle­nie na­ra­żeń pio­ru­no­wych róż­no­rod­nych sys­te­mów elek­tro­nicz­nych oraz opra­co­wa­nie metod sy­mu­la­cji na­ra­żeń pio­ru­no­wych w rze­czy­wi­stych obiek­tach bu­dow­la­nych. Pod jego kie­row­nic­twem zo­sta­ły wów­czas opra­co­wa­ne i wy­ko­na­ne no­wa­tor­skie ba­da­nia za­gro­żeń pio­ru­no­wych w obiek­tach te­le­ko­mu­ni­ka­cyj­nych. Zdo­by­te do­świad­cze­nia oraz otrzy­ma­ne wy­ni­ki badań po­zwo­li­ły na przy­go­to­wa­nie roz­pra­wy ha­bi­li­ta­cyj­nej pt.: „Ana­li­za za­gro­że­nia pio­ru­no­we­go urzą­dzeń elek­tro­nicz­nych”.

Pro­fe­sor Andrzej Sowa swoją drogę za­wo­do­wą zwią­zał głów­nie z Po­li­tech­ni­ką Bia­ło­stoc­ką, gdzie na sta­no­wi­skach na­uko­wo-dy­dak­tycz­nych prze­pra­co­wał bli­sko 35 lat. Od roku 1992 peł­nił funk­cję kie­row­ni­ka Za­kła­du Apa­ra­tu­ry Elek­tro­nicz­nej, obec­nie pod nazwą Ka­te­dra Te­le­ko­mu­ni­ka­cji i Apa­ra­tu­ry Elek­tro­nicz­nej. W tym okre­sie jego za­in­te­re­so­wa­nia za­wo­do­we kon­cen­tro­wa­ły się wokół za­gad­nień ochro­ny od­gro­mo­wej obiek­tów bu­dow­la­nych, ochro­ny prze­pię­cio­wej urzą­dzeń i sys­te­mów elek­tro­nicz­nych, kom­pa­ty­bil­no­ści elek­tro­ma­gne­tycz­nej oraz wy­so­ko­na­pię­cio­wej tech­ni­ki po­mia­ro­wej. W ra­mach mię­dzy­na­ro­do­wej współ­pra­cy na­uko­wej kil­ka­krot­nie prze­by­wał także na kil­ku­mie­sięcz­nych sta­żach w Uni­wer­sy­te­tach Tech­nicz­nych w Wied­niu i Up­psa­li.

W toku swo­jej ka­rie­ry na­uko­wej pro­fe­sor An­drzej Sowa sta­rał się po­dej­mo­wać dzia­ła­nia zmie­rza­ją­ce do za­sto­so­wa­nia wy­ni­ków swo­ich badań na­uko­wych w prak­ty­ce. Był kie­row­ni­kiem ze­spo­łu, który opra­co­wał kon­cep­cje i zbu­do­wał pro­to­ty­py serii ge­ne­ra­to­rów wy­twa­rza­ją­cych udary na­pię­cio­we, prą­do­we i na­pię­cio­wo-prą­do­we o róż­nych kształ­tach. Część z tych roz­wią­zań zo­sta­ło wdro­żo­nych do pro­duk­cji w In­sty­tu­cie Kom­pu­te­ro­wych Sys­te­mów Au­to­ma­ty­ki i Po­mia­rów we Wro­cła­wiu. Do­świad­cze­nia zdo­by­te przy re­ali­za­cji pro­to­ty­pów ge­ne­ra­to­rów wy­ko­rzy­sta­no przy bu­do­wie ge­ne­ra­to­rów wy­twa­rza­ją­cych na­pię­cia uda­ro­we o war­to­ści szczy­to­wej do 120 kV i o na­no­se­kun­do­wym cha­rak­te­rze zmian, które we współ­pra­cy z ukła­dem anten, two­rzy­ły sta­no­wi­sko do ba­da­nia od­por­no­ści urzą­dzeń na dzia­ła­nie im­pul­su elek­tro­ma­gne­tycz­ne­go po­wsta­ją­ce­go pod­czas wy­bu­chu ją­dro­we­go. Sta­no­wi­ska takie wy­ko­na­no dla Woj­sko­we­go In­sty­tu­tu Łącz­no­ści oraz dla In­sty­tu­tu Te­le­ko­mu­ni­ka­cji i Aku­sty­ki Po­li­tech­ni­ki Wro­cław­skiej.

Pod kie­run­kiem pro­fe­so­ra Andrzeja Sowy po­wstał na Po­li­tech­ni­ce Bia­ło­stoc­kiej kil­ku­oso­bo­wy ze­spół zaj­mu­ją­cy się pro­wa­dze­niem kom­plek­so­wych ana­liz nu­me­rycz­nych oraz badań te­re­no­wych i la­bo­ra­to­ryj­nych w dzie­dzi­nie ochro­ny od­gro­mo­wej obiek­tów bu­dow­la­nych, ogra­ni­cza­nia za­gro­żeń stwa­rza­nych przez prze­pię­cia wy­stę­pu­ją­ce w in­sta­la­cji elek­trycz­nej i ob­wo­dach sy­gna­ło­wych, ochro­ny istot ży­wych przed za­gro­że­nia­mi stwa­rza­ny­mi przez roz­pły­wa­ją­cy się prąd pio­ru­no­wy, za­rzą­dza­nia ry­zy­kiem wy­wo­ła­nym przez wy­ła­do­wa­nia pio­ru­no­we oraz kom­pa­ty­bil­no­ści elek­tro­ma­gne­tycz­nej urzą­dzeń sys­te­mów elek­trycz­nych i elek­tro­nicz­nych. Dzię­ki pra­com jego ze­spo­łu roz­wi­nię­to w kraju te­ma­ty­kę pio­ru­no­wych na­ra­żeń elek­tro­ma­gne­tycz­nych oraz ochro­ny przed ich od­dzia­ły­wa­niem.

Pro­fe­sor Andrzej Sowa na­le­żał do nie­licz­nych w Polsce osób pro­wa­dzą­cych ory­gi­nal­ne ba­da­nia w za­kre­sie ochro­ny urzą­dzeń i sys­te­mów elektro­nicznych przed oddziały­waniem na­ra­żeń im­pul­so­wych, w szcze­gól­no­ści ochro­ny przed pio­ru­no­wym im­pul­sem elek­tro­mag­ne­tycz­nym. Po­ru­sza­ne przez niego te­ma­ty badań znaj­do­wa­ły od­zwier­cie­dle­nie w re­ali­zo­wa­nych pod jego kie­run­kiem roz­pra­wach dok­tor­skich. Osią­gnię­cia pro­fe­so­ra w za­kre­sie kształ­ce­nia i wy­cho­wa­nia kadry na­uko­wej obej­mu­ją 3 za­koń­czo­ne prze­wo­dy dok­tor­skie, 1 prze­wód dok­tor­ski w trak­cie re­ali­za­cji oraz 2 opi­nie o za­koń­czo­nych już pra­cach dok­tor­skich. Pro­fe­sor opra­co­wał 2 re­cen­zje pod­ręcz­ni­ków i mo­no­gra­fii oraz ok. 14 re­cen­zji pro­jek­tów ba­daw­czych. Był człon­kiem Ko­mi­te­tów Re­dak­cyj­nych cza­so­pism Jo­ur­nal of Elec­tro­nics and Elec­tri­cal En­gi­ne­ering (Litwa) od 2011 r. oraz Elek­tro­in­sta­la­tor (Pol­ska) od 2001 r., a także re­cen­zen­tem cza­so­pi­sma Wia­do­mo­ści Elek­tro­tech­nicz­ne.

Do­ro­bek na­uko­wy pro­fe­so­ra jest im­po­nu­ją­cy, obej­mu­je ok. 550 po­zy­cji. Był au­to­rem 2 pa­ten­tów, au­to­rem lub współ­au­to­rem 20 mo­no­gra­fii i pod­ręcz­ni­ków, ok. 300 ar­ty­ku­łów w cza­so­pi­smach, w tym 25 ar­ty­ku­łów w cza­so­pis­mach znaj­du­ją­cych się obec­nie na li­ście fi­la­del­fij­skiej, a także au­to­rem lub współ­au­to­rem ok. 260 wy­stą­pień na kon­fe­ren­cjach kra­jo­wych i mię­dzy­na­ro­do­wych. Na uwagę za­słu­gu­je jego stały udział w cy­klicz­nych kon­fe­ren­cjach i sym­po­zjach po­świę­co­nych kom­plek­so­wej ochro­nie od­gro­mo­wej (In­ter­na­tio­nal Con­fe­ren­ce on Li­gh­ting Pro­tec­tion ICLP, In­ter­na­tio­nal Con­fe­ren­ce on Gro­und­ing and Earth­ing, In­ter­na­tio­nal Con­fe­ren­ce on Li­ght­ning Phy­sics and Ef­fects) oraz kom­pa­ty­bil­no­ści elek­tro­ma­gne­tycz­nej (Sym­po­sium on EMC in Be­ijing, Asia-Pa­ci­fic Con­fe­ren­ce on EMC, Zu­rich EMC Sym­po­sium, IEEE In­ter­na­tio­nal EMC, EMC Eu­ro­pe 2004, EU­RO­EM 2004).

Profesor Andrzej W. Sowa w czasie wystąpienia na konferencji EMD 28 września 2006 r. w Kownie (fot. archiwum konferencji).

Pro­fe­sor An­drzej Sowa dzia­łał ak­tyw­nie w in­sty­tu­cjach i to­wa­rzys­twach na­uko­wych w kraju i za gra­ni­cą. Uczest­ni­czył w pra­cach Sto­wa­rzy­sze­nia Elek­try­ków Pol­skich, Sek­cji Kom­pa­ty­bil­no­ści Elek­tro­ma­gne­tycz­nej Pol­skiej Aka­de­mii Nauk, Pol­skie­go Ko­mi­te­tu Ochro­ny Od­gro­mo­wej SEP (od 1975 r. jako wi­ce­prze­wod­ni­czą­cy PKOO) oraz Ko­mi­te­tu Ja­ko­ści Ener­gii Elek­trycz­nej przy SEP. Był człon­kiem ko­mi­te­tów na­uko­wych i pro­gra­mo­wych wielu kon­fe­ren­cji: Kra­jo­we Sym­po­zjum Kompa­ty­bilność Elek­tro­ma­gne­tycz­na w Elek­tro­tech­ni­ce i Elek­tro­ni­ce (EMC), Ogól­no­pol­skie Sym­po­zjum In­ży­nie­ria Wy­so­kich Na­pięć (IW), II Kon­gres In­tel­li­gent Bu­ild­ing Sys­tems, In­ter­na­tio­nal Con­fe­ren­ce on Elec­tro­ma­gne­tic Di­stur­ban­ces (EMD), In­ter­na­tio­nal Car­pa­thian Con­fe­ren­ce on EMC (ICC), a także człon­kiem Ko­mi­te­tu Or­ga­ni­za­cyj­ne­go kon­fe­ren­cji 26th In­ter­na­tio­nal Con­fe­ren­ce on Light­ing Pro­tec­tion (ICLP).

Dzię­ki pro­wa­dzo­nym przez sie­bie pra­com pro­fe­sor An­drzej Wi­told Sowa wniósł nie­zwy­kle istot­ny wkład w roz­wój no­wo­cze­snej ochro­ny od­gro­mo­wej, w szcze­gól­no­ści ochro­ny róż­no­rod­nych urzą­dzeń i sys­te­mów elek­trycz­nych i elek­tro­nicz­nych. Za swoją dzia­łal­ność był uho­no­ro­wa­ny m. in. Srebr­nym Krzy­żem Za­słu­gi (1994 r.) oraz Srebr­ną Od­zna­ką Ho­no­ro­wą SEP (2002 r.).

Jego naj­bliż­si współ­pra­cow­ni­cy wspominają go jednak przede wszyst­kim jako wspa­nia­łego czło­wie­ka i ko­le­gę, za­wsze uśmiech­nię­te­go, cie­płe­go, któ­re­go ce­cho­wa­ły prak­tycz­na ży­cio­wa mą­drość, otwar­tość, życz­li­wość i za­wsze głę­bo­ki sza­cu­nek w kon­taktach mię­dzy­ludz­kich.

 

W opracowaniu wykorzystano materiały autorstwa dr inż. Renaty Markowskiej – pracownika Wydziału Elektrycznego Politechniki Białostockiej.

 

Profesor Roman Kurdziel (1904 – 1978)
Prof. zw. Politechniki Wrocławskiej, mgr inż. elektryk, wykładowca politechnik polskich, wybitny specjalista w dziedzinie elektrotechniki.

Urodził się 4 września 1904r. w Przemyślu. W 1922r. ukończył Gimnazjum we Lwowie z wynikiem celującym i wstąpił na Politechnikę Lwowską na Oddział Elektrotechniczny Wydziału Mechanicznego. Dyplom inżyniera elektryka uzyskał 1.04.1930r. z ogólnym wynikiem celującym. W latach 1927–1930 był asystentem prof. dr Stanisława Fryzego. W latach 1930-31r. wykładał przedmioty elektrotechniczne w Państwowej Szkole Technicznej we Lwowie. W latach 1932–1936 jako kierownik elektrowni miejskiej w Kołomyi wykonywał projekty elektryfikacji województwa stanisławowskiego, linii wysokiego napięcia i stacji transformatorowych. W latach 1937–1939 pracował w kopalni soli potasowych Kałusz-Kołyń jako kierownik działu elektrycznego. W tym okresie wykonał szereg prowadzonych tam prac inwestycyjnych, a od października 1939r. do czerwca 1941r. pełnił funkcję głównego energetyka w tych zakładach. W okresie okupacji był zatrudniony w kopalni jako inżynier elektryk z dwukrotną przerwą spowodowaną aresztowaniem.

Działalność dydaktyczna
Profesor Roman Kurdziel w 1945r. został skierowany z Krakowa na Dolny Śląsk jako pełnomocnik Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów do odbudowy przemysłu. Pełnił również funkcję delegata Centralnego Zarządu Przemysłu Elektrotechnicznego na Dolny Śląsk. Za okres pionierskiej pracy został w 1947r. odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi. W lutym 1946r. został powołany przez ówczesnego dziekana Wydziału Mechaniczno-Energetycznego Politechniki Wrocławskiej, prof. Kazimierza Idaszewskiego, do prowadzenia pracy wykładowcy. Na zajęciach poruszał zagadnienia z zakresu urządzeń elektrycznych, oświetlenia elektrycznego, przyrządów rozdzielczych, techniki zabezpieczeń, budowy przekaźników, wybranych metod z matematyki stosowanej oraz elektrotechniki teoretycznej.
W latach 1950–1954 był kierownikiem Katedry Urządzeń Elektrycznych, a następnie w latach 1954–1969 kierownikiem Katedry Elektrotechniki Ogólnej. Ponadto w latach 1952–1954 pełnił funkcję dziekana Wydziału Elektrycznego, a następnie w latach 1959–1962 prorektora do spraw nauczania. W latach 1962–1965 był prorektorem do spraw studiów dla pracujących. Po powstaniu w uczelni struktury instytutowej w latach 1969–1971 został kierownikiem Zakładu Elektrotechniki Teoretycznej i pełnił funkcję zastępcy dyrektora Instytutu Podstaw Elektrotechniki i Elektrotechnologii. W latach 1965–1972 był przewodniczącym Rady Programowej Ośrodka Szkoleniowego NOT we Wrocławiu. W 1956r. uzyskał tytuł docenta, a następnie profesora nadzwyczajnego, tytuł profesora zwyczajnego uzyskał w 1970 r.

Działalność stowarzyszeniowa
Profesor Roman Kurdziel od 1961r. był aktywnym członkiem Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, pełnił funkcję dyrektora w latach 1968–1969 i 1971–1972. Był członkiem założycielem oraz przez dwa lata przewodniczącym Oddziału Wrocławskiego Polskiego Towarzystwa Elektrotechniki Teoretycznej i Stosowanej. Był długoletnim członkiem SEP, w 1959r. został wiceprezesem Oddziału Wrocławskiego SEP oraz członkiem Oddziałowego Sądu Koleżeńskiego Oddziału Wrocławskiego SEP przez 4 kadencje w latach 1958–1959 i 1960–1963.

Osiągnięcia dydaktyczne i naukowe
Domeną naukowych zainteresowań profesora Romana Kurdziela była elektrotechnika teoretyczna. Wysoko cenił zastosowanie nowoczesnych metod matematycznych w elektrotechnice z jednoczesnym praktycznym ich wykorzystaniem. Na swoich wykładach z dużym uznaniem studentów przeprowadzał eksperymenty demonstrujące zjawiska fizyczne. Była to kontynuacja sposobu nauczania z okresu współpracy z prof. Fryzem na Politechnice Lwowskiej.
Profesor był autorem cennych opracowań, publikacji, monografii, podręczników i skryptów, w tym między innymi podręcznika z podstaw elektrotechniki dla zasadniczej szkoły zawodowej. Był również tłumaczem, redaktorem i opiniodawcą. W zakresie kształcenia kadry naukowej był promotorem sześciu rozpraw doktorskich. Studenci cenili go za wiedzę i przyjacielskie podejście, wychował wielu późniejszych elektryków.

W opracowaniu wykorzystano fragmenty artykułu z miesięcznika elektro.info 1-2/2018.


Inż. Jacek Szpotański (1927 – 2019 )
Prezes Stowarzyszenia Elektryków Polskich w latach 1981-1987 oraz 1990-1994

Jacek Szpotański pochodził ze szlacheckiego rodu Duninów, herbu Łabędź, wywodzącego się z XII w. Pierwsze oficjalne opisy działalności potomków rodu sięgają okresu panowania króla Bolesława Krzywoustego. Ród ten na przestrzeni wieków miał dziesiątki postaci zapisanych w historii Polski. Byli wśród nich rycerze, hierarchowie kościelni, urzędnicy dworscy, zarządcy ziemscy, urzędnicy miejscy, przemysłowcy, pisarze, poeci.

Jacek Szpotański urodził się 17 sierpnia 1927 r. w Warszawie. Jego ojcem był inżynier elektryk Kazimierz Szpotański, współzałożyciel i wieloletni prezes SEP, ale przede wszystkim założyciel największej w Polsce w okresie międzywojennym Fabryki Aparatów Elektrycznych. Pragnieniem ojca było, aby syn też był elektrykiem i potrafił kierować wielkim, stale rozwijającym się zakładem przemysłowym. Jacka, jako jeszcze ucznia szkoły podstawowej, zabierał w teren, gdzie były instalowane urządzenia wyprodukowane w fabryce. Już w czasie wojny ojciec zabrał Jacka na teren budowy, jak również na uroczyste uruchomienie linii 150 kV z Elektrowni Rożnów do Warszawy – pierwszego połączenia warszawskiego systemu energetycznego z siecią krajową. W czasie wojny tą linią Warszawa otrzymywała ok. 32 MW mocy. W tym czasie Jacek był uczniem szkoły zawodowej im. Konarskiego o kierunku elektrycznym. Zgodnie z programem szkoły odbył praktyki zawodowe w Zakładach Elektrotechnicznych Braci Borkowskich S.A. Jednak najtrudniejszą praktykę musiał odbywać w fabryce swojego ojca – FAE, gdzie nie tylko nie miał żadnych ulg, ale przeciwnie – zwiększone wymagania. Po ukończeniu szkoły w czerwcu 1944 r. uzyskał stopień czeladnika, a już od lipca ojciec zatrudnił go w swojej fabryce. Wieczorowo kontynuował naukę w liceum im. Rejtana. Maturę uzyskał w 1946r. i wtedy z zakładu pracy otrzymał skierowanie na studia dzienne w Szkole Inżynierskiej Wawelberga i Rotwanda. W czasie studiów podjął też pracę jako asystent w Katedrze Pomiarów Elektrycznych. Studia ukończył w 1950 r., kiedy już nastąpiło połączenie Szkoły Inżynierskiej z Politechniką Warszawską, otrzymując dyplom inżyniera elektryka Politechniki Warszawskiej.

Po ukończeniu studiów Jacek Szpotański nie mógł podjąć pracy w PPFAE (Pierwsza Państwowa Fabryka Aparatów Elektrycznych) – taką bowiem nazwę uzyskały zakłady Szpotańskiego po upaństwowieniu. Jako absolwent wyższej uczelni musiał odbyć tzw. nakaz pracy. Skierowano go do pracy w Kopalni Węgla Kleofas w Katowicach – Załężu. Początkowo pracował jako sztygar elektryczny, a następnie jako nadsztygar elektryczny. Dopiero w 1952 r. powrócił do Warszawy, zamieszkał z rodzicami na Żoliborzu i mógł rozpocząć pracę w energetyce zawodowej. Uczestniczył w pracach zespołów opracowujących koncepcje i plany rozwoju sieci przesyłowych 220 i 110 kV oraz rozdzielczych 110 kV i 15 kV na obszarze Okręgu Centralnego, w tym aglomeracji warszawskiej i aglomeracji łódzkiej.

Jacek Szpotański, pracując w biurze projektowym równocześnie studiował, w systemie wieczorowym, ekonomię na Uniwersytecie Łódzkim. Studia te ukończył w 1966 r., uzyskując tytuł magistra ekonomii. Oznaczało to, że odtąd był nie tylko inżynierem elektrykiem, ale równocześnie magistrem ekonomii. To równocześnie wzbudziło duże zainteresowanie jego osobą. Otrzymał propozycję objęcia stanowiska dyrektora ds. inwestycyjnych w Zakładzie Energetycznym Warszawa-Teren. Już po niecałym roku pracy został skierowany na roczny staż techniczny we Francji, organizowany przez francuskie Stowarzyszenie Organizacji Szkoleń we Francji (fr. Association pour l’organisation de stages en France). W ramach programu stażowego miał możliwość zapoznania się
z francuskimi producentami aparatów elektrycznych. W 1968 r. Jacek Szpotański objął stanowisko zastępcy dyrektora ds. sieci w Zjednoczeniu Energetyki, a od 1978 r. stanowisko zastępcy dyrektora departamentu planowania i rozwoju perspektywicznego w nowo utworzonym Ministerstwie Energetyki i Energii Atomowej (MEiEA). W kolejnych latach był dyrektorem departamentu eksploatacji i dyrektorem jednostki organizacyjnej MEiEA ds. sieci elektroenergetycznych. Po likwidacji MEiEA w 1981 r. został przeniesiony do nowo powstałego Ministerstwa Górnictwa i Energetyki na stanowisko wicedyrektora departamentu. Przeszedł na wcześniejszą emeryturę w 1982 r.
Inż. Jacek Szpotański wstąpił do Stowarzyszenia Elektryków Polskich w 1953 r. W kadencjach 1975–1977 i 1978–1980 pełnił funkcję wiceprezesa Oddziału Warszawskiego, a na przełomie lat 1977/78 pełnił obowiązki prezesa Oddziału Warszawskiego. Funkcję Prezesa SEP Jacek Szpotański objął w znamiennym okresie 16 miesięcy pierwszej „Solidarności” na Walnym Zjeździe Delegatów we Wrocławiu z rąk Tadeusza Dryzka, który prezesem SEP był przez poprzednie 20 lat – od 1961r. Inż. Jacek Szpotański był prezesem SEP
w kadencjach 1981-1984, 1984–1987 oraz 1990–1994, a kadencji 1994-1998 był członkiem Zarządu Głównego.

Jacek Szpotański miał wizję polskiej energetyki i roli, jaką powinno odgrywać Stowarzyszenie Elektryków Polskich . W odniesieniu do spraw energetyki zawodowej miał duże ograniczenia wynikające z ówczesnej sytuacji politycznej i gospodarczej kraju. W odniesieniu do SEP, takie ograniczenia występowały już w dużo mniejszym stopniu. W okresie, kiedy pełnił funkcję prezesa SEP, w stowarzyszeniu opracowano dziesiątki opinii, ekspertyz, koncepcji
i raportów w zakresie elektryki. Opracowania te były adresowane przede wszystkim do rządu, parlamentu i Polskiej Akademii Nauk (PAN).
Inż. Jacek Szpotański inspirował współpracę Stowarzyszenia Elektryków Polskich ze stowarzyszeniami elektryków w innych krajach, przede wszystkim Francji, Niemiec, Węgier i Włoch. Podtrzymywał organizowanie na przemian Dni Elektryki Polskiej w tych krajach i w Polsce Dni Elektryki – Francji, Niemiec i Węgier. Był inicjatorem ustanowienia Dnia Elektryka – 10 czerwca, uroczystości organizowanej przez SEP. Po kilku latach polski dzień elektryka został podjęty przez stowarzyszenia w innych krajach i przyjął nazwę „Międzynarodowy Dzień Elektryka”.
Ważnym osiągnięciem było ożywienie działalności BBJ – Biura Badawczego ds. Jakości SEP, a następnie ulokowanie jego poszczególnych jednostek na terenie Instytutu Elektrotechniki
w Międzylesiu.

Jacek Szpotański był również inicjatorem współpracy ze stowarzyszeniami niezrzeszonymi w Naczelnej Organizacji Technicznej, jak SARP, PTE.
Inż. Jacek Szpotański był członkiem wielu organizacji technicznych, gospodarczych i społecznych. Między innymi: CIGRÉ (fr. Conseil International des Grands Réseaux Électriques), UNIPEDE (ang. International Union of Producers and Distributors of Electrical Energy), Polskiego Komitetu Światowej Rady Energetycznej, Polskiego Towarzystwa Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej (PTPiREE), Stowarzyszenia Przemysłowców Polskich, Akademii Inżynierskiej, Polskiego Towarzystwa Nukleonicznego oraz Stowarzyszenia Rodu Duninów.
Jacek Szpotański od 1996 r. był fundatorem corocznej nagrody im. Kazimierza Szpotańskiego przyznawanej w czasie Targów ENERGETAB w Bielsku-Białej, za produkt wytworzony przez polską firmę i mający cechy wysokiej jakości, ekonomiki, estetyki i nowoczesności. Na początku był to puchar, a od 2002r. jest to statuetka z brązu przedstawiająca lwa, w każdym roku o innej sylwetce. Przyjęła się też nowa nazwa nagrody – „Złoty lew”.

Za pracę zawodową i stowarzyszeniową Jacek Szpotański został uhonorowany licznymi odznaczeniami państwowymi, w tym Srebrnym Krzyżem Zasługi oraz Krzyżami Kawalerskim i Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, a także wyróżnieniami resortowymi, samorządowymi i stowarzyszeniowymi. W 1985 roku został odznaczony francuskim Medalem Ampera. W roku 1987 XXIV Walny Zjazd Delegatów stowarzyszenia Elektryków polskich nadał mu godność Członka Honorowego SEP.

W opracowaniu wykorzystano materiały SEP autorstwa Ryszarda Frydrychowskiego i Zbigniewa Filingera


Prof. Kazimierz Drewnowski (1881 – 1952)
Pierwszy mianowany w Polsce, w roku akademickim 1915/16 na Politechnice Warszawskiej, profesor elektrotechniki. Rektor Politechniki Warszawskiej, współzałożycieli i członek honorowy Stowarzyszenia Elektryków Polskich. Pionier oryginalnych metod badawczych pola elektrycznego i nowoczesnych metod pomiarowych.

Urodzony w Stanisławowie w 1881 roku – syn inżyniera kolejowego. Studia odbył na politechnikach we Lwowie, Zurychu oraz na politechnice w Darmstadt, gdzie specjalizował się w dziedzinie techniki wysokich napięć.

Profesor Kazimierz Drewnowski w latach 1905-09 pracował w założonej przez Ignacego Mościckiego fabryce kondensatorów elektrycznych we Fryburgu (Szwajcaria) oraz w oddziale firmy „Siemens-Schuckert” w Wiedniu i we Lwowie. Od 1907 był adiunktem Katedry Elektrotechniki w Szkole Politechnicznej we Lwowie. Był współtwórcą polskiego słownictwa elektrotechnicznego. W 1908 r. zorganizował Komisję Słownictwa Elektrotechnicznego w ramach Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie, co zaowocowało wydaniem Słownika Elektrotechnicznego. Miało to wielkie znaczenie, ponieważ profesorowie wykładający w nowo powstałych uczelniach polskich w odrodzonej Polsce byli najczęściej przybyszami z różnych krajów. Zaborcy dyskryminowali język polski, o czym może świadczyć np. fakt, że w Warszawie do 1915 r. działał „Politechniczeskij Institut Impieratora Nikołaja Wtorogo” z personelem bez wyjątku prawosławnym, który na wieść o zbliżaniu się Niemców zbiegł do Rosji.

Po wybuchu pierwszej wojny światowej Profesor Drewnowski wstąpił do Legionów Polskich. Był organizatorem wojskowych oddziałów łączności, a po wojnie szefem służby łączności
i komendantem Głównej Szkoły Artylerii i Inżynierii w Warszawie w stopniu pułkownika (do 1922). Był także uczestnikiem wojny polsko-bolszewickiej (1920).
Profesor Kazimierz Drewnowski był współinicjatorem powstania Wydziału Elektrycznego na Politechnice Warszawskiej. Zorganizował Zakład Miernictwa Elektrycznego i Wysokich Napięć oraz Laboratorium Wysokich Napięć – pierwszą tego typu placówkę w Polsce. Wykładał podstawy elektrotechniki i miernictwo elektrotechniczne. Był pionierem oryginalnych metod badawczych pola elektrycznego i nowoczesnych metod pomiarowych. Stworzył 3 szkoły: – miernictwa elektrycznego, – techniki wysokich napięć i – materiałów elektrotechnicznych. Utworzył pracownię probierczą, która miała być zaczątkiem Instytutu Elektrotechnicznego. Pełnił funkcję dziekana Wydziału Elektrycznego (dwukrotnie), a w 1939r. został rektorem Politechniki Warszawskiej.

Profesor Kazimierz Drewnowski podczas okupacji niemieckiej zarządzał gmachami i zakładami naukowo-badawczymi „byłej” Politechniki. Kierował równocześnie Zakładem Elektrotechnicznym, a w kwietniu 1942 został zastępcą kierownika uruchomionej przez okupanta Państwowej Wyższej Szkoły Technicznej.
Prowadził także działalność konspiracyjną z ramienia tajnego Departamentu Oświaty i Kultury przy Delegaturze Rządu na Kraj (pod pseudonimem „Darowski”). Opiekował się sprawami prowadzenia i finansowania konspiracyjnych prac naukowo-badawczych oraz opieki społecznej dla pracowników nauki. Został aresztowany i uwięziony na Pawiaku
(w nocy z 10 na 11 XI 1942) – później przewieziony do obozów koncentracyjnych Majdanek i Dachau.

Po zakończeniu II wojny światowej Profesor Drewnowski założył w Brukseli Ośrodek Studiów Wyższych Polskich, w którym kształcono zdemobilizowanych żołnierzy polskich, których losy wojny rzuciły do Europy Zachodniej. Po powrocie do kraju w 1947 roku podjął pracę na Politechnice Warszawskiej, przystąpił do odtworzenia zniszczonego laboratorium Zakładu Miernictwa Elektrycznego. W pracy naukowo-dydaktycznej kładł szczególny nacisk na działania zespołowe. Najważniejsze jego prace dotyczyły badania rozkładów napięcia w układach izolacyjnych i metod pomiarów wysokiego napięcia. Metoda kompensacyjnego pomiaru rozkładu pola elektrycznego zwana jest w literaturze technicznej metodą Drewnowskiego. Opublikował ponad 100 prac naukowych, podręczników i skryptów akademickich.

Za swoje zasługi w walce o niepodległość Ojczyzny oraz wybitne osiągnięcia naukowe Profesor Kazimierz Drewnowski został uhonorowany licznymi odznaczeniami, w tym między innymi Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari oraz Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Profesor Kazimierz Drewnowski był wielkim miłośnikiem Tatr, jednym z najwybitniejszych polskich taterników i propagatorów narciarstwa. Należał do Klubu Wysokogórskiego oraz Towarzystwa Tatrzańskiego.

Zmarł nagle w Tatrach w 1952 roku. Został pochowany na zabytkowym cmentarzu w Zakopanem na Pęksowym Brzysku.

W opracowaniu wykorzystano materiały z publikacji Agnieszki Celej sporządzonej w oparciu o następującą bibliografię:
– Dudzińska E. : Kazimierz Drewnowski (1881-1952). Sylwetki Profesorów PW.
– Jakubowski J. L. : Profesor Kazimierz Drewnowski. „Zeszyty Naukowe Politechniki Warszawskiej. Elektryka”, nr 1, 1953, s. 103-109.
– Piotrowski J. : Kazimierz Drewnowski (1881-1952). „Rocznik Towarzystwa Naukowego Warszawskiego”, 1952, s. 95-99.
– Piłatowicz J. : Poczet Rektorów : tradycja i współczesność Politechniki Warszawskiej 1826-2001, Warszawa 2001, s. 150-160.
– Politechnika Warszawska 1915-1925. Księga Pamiątkowa wydana pod red. prof. L. Staniewicza, Warszawa 1925.


Profesor inż. MIECZYSŁAW POŻARYSKI (1875 – 1945)
Inżynier elektryk i inżynier technolog, wieloletni dziekan Wydziału Elektrycznego Politechniki Warszawskiej, współzałożyciel Stowarzyszenia Elektryków Polskich
i pierwszy prezes SEP w latach 1919-1928.

Profesor Mieczysław Pożaryski edukację rozpoczął od sześcioklasowej rządowej szkoły realnej w Poniewieżu, następnie uczył się w rosyjskiej szkole realnej w Warszawie, gdzie w 1892 roku uzyskał maturę. W 1987 roku ukończył Instytut Technologiczny w Petersburgu, a w roku 1899 uzyskał dyplom inżyniera elektryka na politechnice w Darmstadcie Po ukończeniu studiów powrócił do Warszawy i rozpoczął pracę jako inżynier elektryk na Wydziale Mechanicznym w Towarzystwie Akcyjnym Drogi Żelazne Warszawsko-Wiedeńskie. Od początku prowadził działalność pedagogiczną, pracując jako nauczyciel w prywatnej szkole Mechaniczno-Technicznej H. Wawelberga i S. Rotwanda oraz w Warszawskim Instytucie Politechnicznym (jako jeden z nielicznych polskich wykładowców uczelni z rosyjskim językiem wykładowym). Wykładał elektrotechnikę i fizykę, prowadził pracownię elektrotechniczną oraz pełnił kilka innych funkcji administracyjnych.
W 1905 roku uczestniczył w posiedzeniu organizacyjnym Towarzystwa Kursów Naukowych, następnie był członkiem Rady Naukowej Wydziału Technicznego. Wykładał także na: Kursach Wieczornych, Kursach Politechnicznych oraz w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Podczas pierwszej wojny światowej Profesor Mieczysław Pożaryski przebywał w Moskwie, gdzie pracował w fabryce elektrotechnicznej «Dynamo», a także wykładał w polskim gimnazjum i brał udział w pracach Polskiego Koła Naukowego. Po powstaniu niepodległej Polski w 1918 roku powrócił do Warszawy i podjął pracę na Politechnice Warszawskiej, gdzie prowadził wykłady z radiotechniki w zakresie prądów szybkozmiennych oraz uzyskał tytuł profesora elektrotechniki ogólnej. Mieczysław Pożaryski był pierwszym dziekanem Wydziału Elektrycznego Politechniki Warszawskiej.

Profesor Pożaryski z wielką pasją i zamiłowaniem poświęcał się sprawie kształcenia i doszkalania elektryków. Wielokrotnie zabierał głos na temat nauczania elektrotechniki w szkołach wyższych, średnich i zasadniczych, a także na kursach zawodowych i dokształcających. Miał dar przystępnego i zajmującego prowadzenia wykładów, umiał je przystosować do każdego poziomu nauczania. Zyskał wielkie uznanie i szacunek młodzieży oraz władz szkolnych jako wzór wykładowcy, pedagoga i wychowawcy. Był przyjacielem młodzieży , cieszył się popularnością wśród młodych ludzi , którzy nazywali go „dziadkiem”. Wykształcił i wychował liczną kadrę elektryków polskich, którzy zawdzięczali mu swoje osiągnięcia naukowe i zawodowe. Oprócz naukowego rozwiązywania zagadnień teoretycznych z elektrotechniki Profesor Mieczysław Pożaryski zajmował się także ich popularyzowaniem. Ogłosił wiele fachowych artykułów w czasopismach, zwłaszcza w „Przeglądzie Elektrotechnicznym”, „Przeglądzie Technicznym”, „Fizyce i Chemii w Szkole”, „Wektorze” i „Wiadomościach Matematycznych”. Napisał wiele książek i podręczników, między innymi Podstawy naukowe elektrotechniki, Pomiary elektryczne w technice, Teoria prądów szybkozmiennych. Dużą popularność uzyskał kilkakrotnie wznawiany poradnik dla praktyków pt. Monter elektryk. Poradnik ten został wykorzystany jako jedno ze źródeł do „Słownika języka polskiego” pod redakcją Witolda Doroszewskiego. Profesor Pożaryski zamieścił również wiele artykułów (haseł) elektrotechnicznych w encyklopedii „Świat i Życie” oraz w „Wielkiej Encyklopedii Powszechnej Ilustrowanej”. Przez wiele lat pełnił funkcję redaktora naczelnego „Przeglądu Elektrotechnicznego” oraz „Wiadomości Elektrotechnicznych” , a także serii wydawniczej pod tytułem Biblioteka Montera i Technika Elektrycznego.

Profesor Mieczysław Pożaryski należał do najstarszych i głównych organizatorów oraz animatorów środowiska elektryków polskich. Od 1899 roku był członkiem Stowarzyszenia Techników Polskich w Warszawie. W 1919 roku wziął udział w zjeździe założeniowym Stowarzyszenia Elektryków Polskich w Warszawie, podczas którego został wybrany na pierwszego prezesa SEP i pełnił tę funkcję przez niemal dziesięć lat, do 1928 roku. Profesor Pożaryski był inicjatorem i współtwórcą wielu fachowych przedsięwzięć w ramach Stowarzyszenia Elektryków Polskich, między innymi jako przewodniczący Komisji Norm Jasności, Komisji Piorunochronów oraz Komisji Teletechnicznej. W 1925 roku otrzymał godność członka honorowego SEP. Ponadto działał w Stowarzyszeniu Radiotechników Polskich, Radzie Teletechnicznej przy ministrze poczt i telegrafów, Polskim Towarzystwie Fizycznym (którego był współzałożycielem), Sekcji Elektrotechnicznej przy Muzeum Przemysłu i Techniki , Komisji Miar Elektrycznych przy Głównym Urzędzie Miar, Warszawskim Towarzystwie Politechnicznym oraz wielu innych organizacjach i stowarzyszeniach. We wszystkich tych organizacjach był inspiratorem wielu prac, wygłaszał liczne odczyty i referaty, brał udział w dyskusjach na zjazdach i konferencjach. Chętnie udzielał fachowych porad zainteresowanym osobom i instytucjom. W 1923 roku został powołany do komitetu organizacyjnego Polskiego Komitetu Energetycznego, a w roku 1928 do Instytutu Radiotechnicznego.

Podczas okupacji niemieckiej w latach 1939 – 1944 Profesor Pożaryski kierował Wydziałem Elektrycznym Państwowej Wyższej Szkoły Technicznej oraz prowadził wykłady w Państwowej Szkole Elektrycznej II stopnia, zastępujących zamkniętą przez Niemców Politechnikę Warszawską i Szkołę Wawelberga. Brał także udział w tajnym nauczaniu. Za wybitne zasługi dla rozwoju polskiej energetyki Profesor Mieczysław Pożaryski został odznaczony między innymi Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. W 1975 roku Stowarzyszenie Elektryków Polskich ustanowiło pamiątkowy medal im. Profesora Mieczysława Pożaryskiego nadawany wybitnym elektrykom, a także nagrodę im. Pożaryskiego dla laureatów konkursu na najlepszy artykuł zamieszczony
w czasopiśmie naukowo – technicznym SEP. W 1983 roku imię Profesora Mieczysława Pożaryskiego nadano jednej z sal konferencyjnych w Domu Technika w Warszawie.

W opracowaniu wykorzystano materiały z publikacji Jerzego Kubiatowskiego sporządzonej w oparciu o następującą bibliografię:

– 75 lat Stowarzyszenia Elektryków Polskich, 1919-1974, SEP, Zeszyt Historyczny nr 1, pod red. T. Skarżyńskiego, Warszawa 1994. – Dudzińska E., Mieczysław Pożaryski (1875-1945), Sylwetki Profesorów Politechniki Warszawskiej, Prace Historyczne Biblioteki Głównej Politechniki Warszawskiej, nr 27. – Eytner T. J., Monografia Szkoły Mechaniczno-Technicznej im. Wawelberga
i Rotwanda w Warszawie 1895-1907, Warszawa 1908. – Historia elektryki polskiej, t. 1, Nauka piśmiennictwo i zrzeszenia, pod red. K. Kolbińskiego, Warszawa 1976. – Historia Politechniki Warszawskiej 1915-1965, przewodniczący komitetu redakcyjnego K. Kolbiński, Warszawa 1965. – Historia Stowarzyszenia Elektryków Polskich 1919-1959, pod red. J. Pląskowskiego, Warszawa 1959. – Zarys historii Wydziału Elektrycznego 1921-1981. Materiały Sympozjum Listopad 1981, pod red. Z. Grunwalda,Warszawa 1983.

ARCHIWUM

DANE KONTAKTOWE

Szkoła - sekretariat:

telefon tel.: (89) 533 52 55 w 19

fax fax.:

mail szkola@zsme.olsztyn.eu

adres al. M.J.Piłsudskiego 61


Warsztaty szkolne:

telefon tel.:

fax fax.:

mail warsztaty@zsmeolsztyn.pl

Nasi Partnerzy

previous arrowprevious arrow
next arrownext arrow
Slider